We genieten vrijwel dagelijks van een lepel honing in de thee of over de yoghurt. Hoewel het een zeer bekend natuurproduct is, realiseren we ons vaak niet hoeveel werk en precisie er daadwerkelijk achter schuilgaan. Het maken van honing is een uiterst georganiseerd en fascinerend proces waarbij duizenden werkbijen onvermoeibaar samenwerken.
Van de allereerste vlucht naar een bloeiende plant tot het zorgvuldig verzegelen van de raat in de bijenkast, elke kleine stap is cruciaal voor de kwaliteit en de houdbaarheid van het eindproduct. In dit uitgebreide artikel leggen we stap voor stap uit hoe dit bijzondere natuurlijke proces precies in zijn werk gaat.
Het volledige proces begint altijd in de vrije natuur. Zogenoemde haalbijen vliegen speciaal uit om voedsel te zoeken voor de kolonie. Ze landen op diverse bloeiende planten en gebruiken hun speciale, lange tong om de zoete nectar diep uit de bloem op te zuigen.
De verzamelde nectar wordt niet direct opgegeten als voeding. In plaats daarvan slaat de bij het tijdelijk op in een speciaal orgaan dat heel toepasselijk de honingmaag wordt genoemd. Tijdens de vlucht terug naar de vertrouwde bijenkast begint eigenlijk al de allereerste belangrijke bewerking. Het lichaam van de vliegende bij voegt de eerste specifieke enzymen toe aan de verzamelde nectar in de honingmaag.
Normaal gesproken verzamelen de bijen nectar uit bloemen. Dit resulteert in lichte of bloemige soorten zoals weidehoning of acaciahoning. Er bestaat echter een hele interessante uitzondering op deze regel. Soms halen de bijen hun grondstoffen niet uit bloemen, maar verzamelen ze een zoete, kleverige afscheiding op de bladeren en naalden van bepaalde bomen.
Deze bijzondere afscheiding wordt honingdauw genoemd. Het proces van verzamelen en opslaan in de maag is exact hetzelfde als bij nectar. Het eindresultaat is echter een veel donkerdere, minder zoete, maar zeer kruidige honing die vaak rijker is aan specifieke mineralen. Wij bieden deze smaakvolle variant aan onder de naam boshoning of honingdauwhoning.
Zodra de haalbij veilig terugkeert in de korf, geeft ze de verzamelde nectar of honingdauw via de monddelen over aan de zogenoemde huisbijen. Dit klinkt voor ons misschien wat merkwaardig, maar het is een absoluut essentieel onderdeel van de natuurlijke bereiding.
Tijdens deze overdracht wordt de vloeistof telkens weer vermengd met nieuwe, waardevolle enzymen uit het speeksel van de werkende huisbijen. Deze lichaamseigen stoffen zorgen direct voor een belangrijke scheikundige reactie in de vloeistof. Ze breken de complexe en meervoudige suikers uit de nectar af tot enkelvoudige, makkelijk verteerbare suikers zoals glucose en fructose.
Nadat de nectar is voorzien van voldoende enzymen, wordt de vloeistof in de kleine, zeshoekige cellen van de bijenraat geplaatst. Op dit moment is de substantie nog veel te dun en te waterig om officieel honing te mogen heten. Verse nectar bestaat namelijk voor een heel groot deel uit water en zou in deze dunne vorm erg snel bederven.
Om een lange houdbaarheid te kunnen garanderen, moeten de bijen het overtollige vocht actief verwijderen. Dit doen ze op een bijzondere manier, namelijk door met heel veel bijen tegelijk hard en constant met hun vleugels te wapperen. Door deze sterke en gecontroleerde luchtstroom in de kast verdampt het water langzaam uit de nectar. Zodra het vochtgehalte daalt tot ongeveer twintig procent of iets lager, is de substantie dik genoeg en spreken we eindelijk over rijpe honing.
Wanneer de honing de perfecte structuur en gewenste dikte heeft bereikt, sluiten de bijen het lange proces vakkundig af. Ze bedekken de volledig gevulde cel in de raat met een flinterdun en luchtdicht laagje van natuurlijke bijenwas.
Dit waslaagje zorgt ervoor dat er helemaal geen vocht, bacteriën of vuil meer bij de rijpe honing kunnen komen. Het product is op deze manier volkomen geïsoleerd en jarenlang veilig houdbaar als reservevoedsel. Voor liefhebbers van een werkelijk onbewerkte structuur verkopen we deze complete wasraten precies in de vorm zoals de bijen ze destijds hebben afgesloten. Dit natuurlijke en ongeroerde product staat simpelweg bekend als raathoning.
Om echt goed te begrijpen hoe waardevol honing is, moeten we kijken naar de enorme fysieke inspanning van de kolonie. De cijfers achter de productie zijn haast onvoorstelbaar.
Voor de productie van één enkele gram honing moet een bij al snel zo’n tweehonderd bloemen bezoeken en ongeveer tweeënhalve kilometer vliegen. Om uiteindelijk een standaard pot honing van een kleine halve kilo te kunnen vullen, moeten duizenden bijen gezamenlijk miljoenen bloemen bezoeken. Het vereist in de praktijk de volledige levensarbeid van meer dan duizend werkbijen om slechts één pot voor ons op tafel te krijgen.
Om de honing uit de verzegelde raat te halen en netjes in een pot te krijgen, is er wat voorzichtige hulp van de imker nodig. De imker verwijdert met grote precisie de waslaagjes van de raat met een speciale spatel of ontzegelvork.
Vervolgens worden de open raten in een zogenoemde honingslinger geplaatst. Deze roestvrijstalen machine draait heel snel rond, waardoor de pure honing door de middelpuntvliedende kracht als het ware voorzichtig uit de raat wordt geslingerd. Omdat wij de honing uitsluitend koud slingeren en absoluut niet heet verhitten of fijn filteren, blijven alle kostbare enzymen en verzamelde pollen uit de bijenkast in onze potten perfect behouden.
Dit hangt sterk af van de weersomstandigheden en de hoeveelheid nectar in de directe omgeving. Tijdens een erg goede en warme periode, waarin de planten volop in bloei staan, kan een sterke kolonie de raat binnen enkele weken volledig vullen en afdichten.
Honing is niet bedoeld als een snack, maar dient primair als de belangrijkste en essentiële voedselvoorraad voor de kolonie om de lange winter of periodes van droogte te overleven. Een verantwoorde imker haalt daarom alleen het daadwerkelijke geproduceerde overschot weg en zorgt ervoor dat er voor de winter altijd ruim voldoende eigen voeding in de korf achterblijft.
Nee, zeker niet. Van de honderden verschillende soorten bijen in de natuur, is het voornamelijk de bekende honingbij die in grote kolonies leeft en op deze grootschalige manier honing produceert als voedselreserve. Solitaire bijen leggen bijvoorbeeld geen grote structurele voorraden aan.
