Je bent de keukenkastjes aan het opruimen. Helemaal achterin, verstopt achter een pak hagelslag en een verdwaald blik tomatenblokjes, vind je een pot honing.
Je haalt hem eruit. De honing is keihard geworden, bijna wit van kleur, en de datum op het etiket zegt dat hij al twee jaar over de datum is.
Wat doet 90% van de mensen op dit moment? Ze gooien hem direct in de prullenbak.
En dat is eeuwig zonde. Want wat je zojuist hebt weggegooid, was waarschijnlijk nog perfect eetbaar. Sterker nog: honing is een van de weinige voedingsmiddelen op aarde die, als je het goed aanpakt, letterlijk niet kan bederven.
Laat me je uitleggen hoe dit precies zit en waarom je nooit meer een oude pot honing hoeft weg te gooien.
Om te snappen waarom honing zo bizar lang meegaat, moet je even kijken naar hoe bijen het maken. Bijen zijn in de basis meester-chemici.
Wanneer ze nectar verzamelen, zit daar nog enorm veel water in. Als ze dat precies zo in de raat zouden stoppen, zou het binnen een week gaan gisten en rotten. Maar bijen wapperen met hun vleugels in de korf net zolang tot bijna al het water uit de nectar is verdampt.
Wat overblijft is een substantie met extreem veel suiker en minder dan 18% water. En hier komt de magie: bacteriën en schimmels – de micro-organismen die ons eten normaal gesproken laten bederven – hebben water nodig om te overleven. Als er een bacterie in honing landt, trekt de massaal aanwezige suiker al het vocht direct uit die bacterie. Hij droogt letterlijk uit en sterft.
Daarnaast bevat honing van nature een enzym dat waterstofperoxide aanmaakt, en heeft het een hoge zuurgraad (een lage pH-waarde). Het is simpelweg een extreem vijandige omgeving voor alles wat jouw eten wil verpesten. Er is een beroemd verhaal van archeologen die in Egypte graven onderzochten en potten honing vonden van meer dan 3000 jaar oud. Ze deden de pot open, proefden het, en de honing was nog perfect eetbaar. Geen grap.
Dit is waar de meeste verwarring ontstaat. Je kijkt op de pot van de imker of uit de supermarkt en je ziet staan: “Tenminste houdbaar tot (THT) 2025”.
Als honing duizenden jaren goed blijft, waarom staat er dan een datum op van slechts twee jaar in de toekomst?
Het antwoord is simpel: bureaucratie.
In de Europese Unie is het wettelijk verplicht om op vrijwel elk voedingsmiddel een houdbaarheidsdatum te printen. Zelfs op zout dat al miljoenen jaren in een berg ligt, moet een datum staan. Voor honing gebruiken producenten daarom standaard een periode van ongeveer twee jaar na het slingeren.
Deze datum betekent absoluut niet dat de honing na die dag “slecht” is of dat je er ziek van wordt. Het is puur een kwaliteitsgarantie van de producent. Zij zeggen eigenlijk: “Tot deze datum garanderen wij de originele geur, kleur en vloeibaarheid.” Daarna kan de structuur iets veranderen, maar het product zelf is nog steeds 100% veilig.
Dit is de grootste mythe in de honingwereld. Mensen zien dat hun vloeibare, goudkleurige honing is veranderd in een harde, korrelige, ondoorzichtige massa. De eerste reactie is dan vaak: “Zie je wel, ze hebben me opgelicht, ze hebben er gewoon suikerwater bij gegooid!”
Niets is minder waar. Kristallisatie is juist het ultieme bewijs dat je te maken hebt met een puur, onbewerkt natuurproduct.
Honing bestaat grotendeels uit twee soorten natuurlijke suikers: fructose en glucose. Hoe meer glucose een honingsoort van nature bevat, hoe sneller hij hard wordt. Koolzaadhoning wordt bijvoorbeeld razendsnel hard, terwijl acaciahoning heel lang vloeibaar blijft. Dit is een puur natuurkundig proces waarbij de glucosemoleculen zich aan elkaar binden en kristallen vormen.
Heb je een harde pot honing? Paniek is nergens voor nodig. Zet de pot simpelweg in een pannetje met warm water (au bain-marie). Zorg dat het water absoluut niet kookt, maar maximaal zo’n 40 graden is. Als je honing heter maakt, vernietig je namelijk de gezonde, natuurlijke enzymen. Laat de pot er rustig in staan en je zult zien dat de honing langzaam weer perfect vloeibaar wordt.
Zet honing overigens nooit in de magnetron. Daarmee kook je het product lokaal kapot van binnenuit en verlies je alle goede eigenschappen.
Honing is dan wel een soort onverwoestbaar superfood, het heeft één absolute vijand. En die vijand heet vocht.
Weet je nog dat ik vertelde dat honing vocht uit bacteriën trekt? Dat principe werkt ook met de omgeving. Honing is extreem hygroscopisch. Dat is een duur woord om te zeggen dat het vocht uit de lucht aantrekt als een spons.
Als jij je pot honing open laat staan in een dampende keuken, of – nog veel erger – je gaat met een natte theelepel, of een mes waar nog wat roomboter en broodkruimels aan zitten, de pot in… dan verander je de chemische samenstelling.
Zodra het watergehalte in de honing stijgt tot boven de 20%, krijgen gisten ineens de kans om te overleven en zich te vermenigvuldigen. Wat gebeurt er dan? De honing gaat fermenteren. Hij gaat zuur ruiken, er ontstaat schuim op de bovenkant en het smaakt een beetje naar alcohol. Als dát gebeurt, is je honing daadwerkelijk bedorven en kun je hem weggooien.
De gouden regel is dus: gebruik altijd, maar dan ook écht altijd, een schone en droge lepel. En draai de deksel er na gebruik weer strak op.
Mensen maken het bewaren van voedsel vaak onnodig ingewikkeld, maar bij honing is het letterlijk kinderspel. Er zijn maar drie spelregels waar je je aan hoeft te houden:
Ten eerste: bewaar honing op kamertemperatuur. De koelkast is de slechtste plek voor je honing. Waarom? Omdat kou het kristallisatieproces enorm versnelt. Voor je het weet heb je een baksteen in een glazen pot. Een standaard keukenkastje is perfect.
Ten tweede: houd het donker. Zet je pot honing niet in de volle zon op de vensterbank als soort decoratie. UV-licht breekt op de lange termijn de natuurlijke enzymen af, wat ten koste gaat van de kwaliteit. Achter een deurtje in je voorraadkast staat hij helemaal prima.
Ten derde: bewaar het bij voorkeur in glas. Glas laat 100% geen lucht of vocht door, in tegenstelling tot sommige goedkope plastic knijpflessen die op de lange termijn microporeus kunnen worden of zelfs geurtjes kunnen afgeven.
Dus de volgende keer dat je die ‘verlopen’ pot honing ergens achterin de kast vindt: niet in de prullenbak gooien. Even in een warm waterbadje zetten, een droge lepel erbij pakken, en gewoon lekker opeten.
